---
service: "Publicasta"
schema_version: "1.0"
article_id: 1004
title: "Соғыс және бейбітшілік AI: Бейбіт жасанды интеллектінің болашағы"
language: "kk"
default_language: "en"
canonical_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=kk"
json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=kk"
api_url: "https://publicasta.com/api/public/v1/channels/mark_picasso/articles/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=kk"
channel_url: "https://publicasta.com/api/public/v1/channels/mark_picasso"
channel_articles: "https://publicasta.com/api/public/v1/channels/mark_picasso/articles"
search_url: "https://publicasta.com/api/public/v1/search"
documentation_url: "https://publicasta.com/api-docs#reading-publicasta"
openapi_url: "https://publicasta.com/api-docs/openapi.json"
published_at: "2026-11-07T14:48:27+00:00"
updated_at: "2026-11-07T14:48:27+00:00"
translations:
  - language: "ab"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ab"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ab"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ab"
  - language: "ace"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ace"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ace"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ace"
  - language: "ach"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ach"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ach"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ach"
  - language: "ada"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ada"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ada"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ada"
  - language: "af"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=af"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=af"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=af"
  - language: "afh"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=afh"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=afh"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=afh"
  - language: "ak"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ak"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ak"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ak"
  - language: "am"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=am"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=am"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=am"
  - language: "an"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=an"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=an"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=an"
  - language: "ar"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ar"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ar"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ar"
  - language: "ar-001"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ar-001"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ar-001"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ar-001"
  - language: "arc"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=arc"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=arc"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=arc"
  - language: "as"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=as"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=as"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=as"
  - language: "ast"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ast"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ast"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ast"
  - language: "az"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=az"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=az"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=az"
  - language: "bal"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=bal"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=bal"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=bal"
  - language: "ban"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ban"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ban"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ban"
  - language: "bho"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=bho"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=bho"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=bho"
  - language: "bm"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=bm"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=bm"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=bm"
  - language: "br"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=br"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=br"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=br"
  - language: "ca"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ca"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ca"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ca"
  - language: "cy"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=cy"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=cy"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=cy"
  - language: "de"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=de"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=de"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=de"
  - language: "en"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=en"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=en"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=en"
  - language: "eo"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=eo"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=eo"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=eo"
  - language: "es"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=es"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=es"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=es"
  - language: "fr"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=fr"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=fr"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=fr"
  - language: "he"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=he"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=he"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=he"
  - language: "hy"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=hy"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=hy"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=hy"
  - language: "it"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=it"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=it"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=it"
  - language: "ja"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ja"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ja"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ja"
  - language: "kk"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=kk"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=kk"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=kk"
  - language: "om"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=om"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=om"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=om"
  - language: "raj"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=raj"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=raj"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=raj"
  - language: "ru"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ru"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ru"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ru"
  - language: "sq"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=sq"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=sq"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=sq"
  - language: "sr"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=sr"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=sr"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=sr"
  - language: "ta"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=ta"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=ta"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=ta"
  - language: "vi"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=vi"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=vi"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=vi"
  - language: "wo"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=wo"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=wo"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=wo"
  - language: "za"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=za"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=za"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=za"
  - language: "zh"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=zh"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=zh"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=zh"
  - language: "zh-hans"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=zh-hans"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=zh-hans"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=zh-hans"
  - language: "zh-hant"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=zh-hant"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=zh-hant"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=zh-hant"
  - language: "zu"
    html_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence?lang=zu"
    markdown_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.md?lang=zu"
    json_url: "https://publicasta.com/mark_picasso/war_and_peace_ai_the_future_of_peaceful_artificial_intelligence.json?lang=zu"
---

# Соғыс және бейбітшілік AI: Бейбіт жасанды интеллектінің болашағы

> Егер біз соғысқа дейін, соғыс кезінде немесе соғыстан кейін іске қосуға болатын емдік жүйе құрсақ ше? Мұны жасанды интеллект пен виртуалды шындықтың көмегімен жүзеге асыра аламыз ба?

![1b](https://publicasta.com/storage/projects/58/pages/1004/2026/11/51575d0a-1ad1-4696-9cc4-0a10756f77d1.webp)

Қоғам адам өмірі туралы не ойлайтынын шешетін бір сәт бар — тыныш, көзге әрең байқалатын сәт. Бұл оның мәлімдемелерінен емес. Конституцияларынан да емес. Бұл бомбалар жарылуын тоқтатқаннан кейін не салатынынан көрінеді. Аман қалған балаға не ұсынатынынан байқалады. Тұқым себуді таңдай ма, әлде күйіп кеткен жерді қалдыра ма — мәселе осында. Ол сәт әрдайым — дәл қазір. Бізде оған дұрыс жауап беруге бұрын-соңды болмаған мүмкіндік бар.

Төменде ұсынылған нәрсе бір ғана идея емес. Бұл — саясаттардан, технологиялардан және адамзат алдындағы міндеттемелерден тұратын тірі архитектура. Оның мақсаты — тарихтағы ешбір әскери күш қол жеткізе алмаған нәрсені жүзеге асыру: адамдардың аман қалуын ғана емес, олардың қадір-қасиетін сақтап өмір сүруін қамтамасыз ету. Жасанды интеллект, виртуалды шындық, мобильді технологиялар және адам мейірімділігі ұсынған барлық мүмкіндікті пайдаланып, оларды саналы түрде ең мұқтаж адамдарға бағыттау.

Бұл — War and Peace AI. Және ол үкіметтерден емес, телефоннан басталады.

«Емделу үшін әрдайым клиника қажет емес. Кейде бір әңгіме — және сол әңгімені мүмкін ететін жүйелерді құруға деген батылдық жеткілікті».

## Неліктен дәл қазір? Неліктен бұл жоба?

Қазіргі уақытта әлем бойынша 100 миллионнан астам адам туған жерінен кетуге мәжбүр болған. Балалар мектепсіз, терапевтсіз, экономикалық болашақсыз және өздеріне жасалған жағдайды сипаттайтын сөздерсіз босқындар лагерлерінде өсіп жатыр. Ұзаққа созылған психологиялық жарақат көрінбейтін мұра сияқты ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Ал көмектесу үшін құрылған жаһандық ұйымдар — шамадан тыс жүктелген, қаржыландыруы жеткіліксіз және баяу өзгеретін әлемге бейімделген мекемелер — жеткілікті жылдам әрекет ете алмайды.

Дәл осы сәтте таңғаларлық өзгеріс орын алды. Жасанды интеллект енді баланың оқу қарқынына нақты уақыт режимінде бейімделген білім бере алады. Виртуалды шындық жарақаттан аман қалған адамға картоннан жасалған VR көзілдірігі мен қолданыста болған телефон арқылы терапиялық сауығу үдерісінен өтуге көмектесе алады. WhatsApp хабарламасы босқындар лагеріндегі қайғыға батқан ананы басқа құрлықтағы білікті кеңесшімен байланыстыра алады. Күн энергиясымен жұмыс істейтін құрылғылар Интернет ешқашан жетпеген жерлерге офлайн білім жеткізе алады. Генетикалық түрлендірілген дақылдар соғыстан зардап шеккен топырақта өсе алады.

Барлық қажетті бөлшектер дайын. Олар тек біреудің дұрыс сұрақ қоюын күтіп тұр.

Дұрыс сұрақ «Біз көмектесе аламыз ба?» емес. Дұрыс сұрақ: «Неліктен біз бұл жүйені әлі құрған жоқпыз?»

## Барлығын біріктіретін саясат

Бірде-бір қосымша жасалмай тұрып немесе бірде-бір VR көзілдірігі таратылмай тұрып, заң болуы керек. Әрбір қақтығыс салдарынан қоныс аударған адамның технология ұсынған құралдарға қол жеткізуге құқығы бар екенін белгілейтін басқару жүйесі қажет. Бұл үміт емес, қайырымдылық емес, нақты құқық болуы керек.

№1 Саяси ұсыныс: Жетілдірілген жасанды интеллектіні пайдалана отырып, босқындарды қорғаудың алдын ала әзірленген қоғамдық тетіктері.

Бұл ұсыныс дәл осындай жүйені қалыптастырады. Ол үкіметтерден қақтығыс аймақтарына таратылатын телефондарға AI негізіндегі білім беру платформаларын, денсаулық сақтау жөніндегі кешенді нұсқаулықтарды, өмір сүру дағдыларының электрондық қорларын және дағдарыс кезіндегі байланыс желілерін алдын ала орнатуды талап етеді. Дағдарыс басталғаннан кейін емес, оған дейін.

Үкіметтер Интернетке шектеу қойған кезде, байланыссыз жұмыс істейтін қосымшалар құрылғыда дайын тұруы керек. Жолдар бомбаланып, ауруханалар қирандыға айналғанда, телефонда отбасын аман алып қалуға көмектесетін білім болуы керек. Дайындық — пессимизм емес. Бұл — үкімет жасай алатын ең оптимистік әрекет.

## Қабырғасыз мектептер

Қырық тілде сөйлейтін, ешқашан ұйықтамайтын, қолына қарындаш ұстап көрмеген алты жасар балаға бейімделетін және жасалғаннан кейін іске қосу үшін ешқандай қаражат талап етпейтін AI мұғалімін елестетіңіз. Осындай мұғалім Сахель аймағындағы босқындар лагерінде, Шығыс Еуропадағы қоныс аударушыларға арналған баспанада немесе мектебі үш жыл бұрын атқыланған ауылда күн энергиясымен зарядталатын телефонның ішінде жұмыс істеп тұрғанын елестетіңіз.

Бұл қиял емес. Бұл — инженерлік мүмкіндік. AI арқылы жұмыс істейтін бейімделмелі оқыту платформалары мұны қазірдің өзінде жасай алады. Бірақ олар әлі де ең мұқтаж балаларға жеткен жоқ. Себебі мұны жүзеге асыратын саясат, серіктестік немесе тарату жүйесі әлі құрылмаған.

Coursera, Khan Academy және edX сияқты платформалардың тегін сертификаттау бағдарламалары қазірдің өзінде бар. Олардың мазмұнын ана тілінде ұсынатын, оқу жетістіктерін жаһандық деңгейде мойындалған сертификаттармен марапаттайтын және ең арзан телефондарда жұмыс істейтін офлайн режимге басымдық беретін қосымша «бірде-бір бала мектепсіз қалмасын» деген ұранды шындыққа айналдыра алады.

## Машиналар келгенге дейінгі мораль

Жауапкершіліксіз билік — соғыстың басталу себептерінің бірі. Сондай-ақ ол алғашқы оқ атылғаннан кейін де соғысты ұзартатын факторға айналады. Бұған бақылау жүйелері, автономды дрондар және адамның ар-ожданы үлгеріп қадағалай алмайтын жылдамдықпен жұмыс істейтін AI қарулары жатады.

Әрбір қалаға — тек бай қалаларға немесе технологиялық жағынан дамыған қалаларға ғана емес — азаматтар басқаратын AI бақылау органы қажет. Бұл үкіметтік бөлім де емес, корпоративтік этика кеңесі де емес. Бұл — этика мамандарынан, технологтардан, заңгерлерден және қарапайым азаматтардан тұратын қоғамдық орган. Оның жалғыз міндеті — кез келген AI жүйесі қалада іске қосылмас бұрын мына сұрақтарды қою: Бұл жүйе адам қадір-қасиетіне қызмет ете ме? Адам құқықтарын сақтай ма? Егер сақтамаса, кім жауап береді?

Бұл прогресті тоқтату туралы емес. Бұл — прогрестің бағытын анықтау туралы. Емдеуге қабілетті технологиялардың біреудің куәлігінсіз және жауапкершіліксіз зиян келтіру құралдарына айналуына жол бермеу туралы.

## Экран арқылы терапия

Әлемнің көптеген бөлігінде психикалық денсаулық сақтау жүйесі кезек күту тізімімен де қамтамасыз етілмеген. Ол мүлдем жоқ. Соғыс жарақаты, балалық шақтағы жоғалтулар, созылмалы қорқыныш және қоныс аудару күйзелісі — бұлардың барлығы емделмеген инфекция сияқты қоғам ішінде таралып, біртіндеп депрессияға, тәуелділікке, зорлық-зомбылыққа және ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын үмітсіздікке әкеледі.

WhatsApp емханалар жете алмайтын жерлерге жете алады. Ерікті терапевт, білікті кеңесші немесе психологиялық жарақатпен жұмыс істеуді білетін құрдас көмекшісі — дауыстық хабарлама немесе мәтін арқылы басқа көмекке қол жеткізе алмайтын адаммен байланыса алады. Олар кез келген гуманитарлық көмек пакеті бере алмайтын бір нәрсені ұсына алады: біреудің сізді тыңдағанын сезіну. Сіздің қайғыңыздың атауы бар екенін түсіну. Онымен жалғыз емес екеніңізді білу.

Әсіресе балалық шақтағы психологиялық жарақат ерте араласуды талап етеді. Үкіметтік емес ұйымдар, университеттер және денсаулық сақтау мекемелері қолдайтын WhatsApp желілері арқылы қамқоршылар қажетті нұсқаулық ала алады, балалар психологиялық жарақатқа бейімделген іс-шараларға қатыса алады, ал бүкіл отбасылар алыстан болса да, шынайы қамқорлық жүйесінің қолдауына ие болады. Мұндай жүйені құру өте арзан, ал оны елемеудің құны орасан зор.

## Қолмен ұстауға болатын сауығу

Виртуалды шындық енді тек ойын студиялары мен технологиялық кампустарға арналған технология емес. Бұл — картон қораптың, пластик линзаның және сыйға берілген смартфонның технологиясы. Осы қарапайым материалдардың ішінде таңғаларлық мүмкіндік жатыр: кез келген адамды, Жердің кез келген нүктесінде, өзінің азапты физикалық шындығынан уақытша алып шығып, белгіленген терапиялық уақыт ішінде қауіпсіз ортаға орналастыру.

Босқындарға арналған VR бағдарламалары бақыланатын виртуалды орталарда біртіндеп әсер ету терапиясы арқылы PTSD және соғыс жарақаттарымен жұмыс істей алады. Олар анимациялық кейіпкерлер мен интерактивті әңгімелер арқылы балаларға ойын терапиясын ұсына алады. Қамқоршыларға балалармен дұрыс эмоционалдық байланыс орнатуды үйрете алады. Қақтығыстар салдарынан қалыпты даму кезеңдерінің бірнеше жылын жоғалтқан жасөспірімдерге қызығушылықты қайта оятатын және цифрлық экономикаға қажетті дағдыларды дамытатын иммерсивті білім беру орталарын ұсына алады.

Жүктелгеннен кейін бұл бағдарламалар пайдаланушының өзінде қалады. Олар Интернетті қажет етпейді. Босқынмен бірге әрбір шекарадан, әрбір қоныстану орнынан және әрбір жаңа бастамадан өтеді. Қалтаға сыятын қауіпсіз мекен. Ешбір мәжбүрлі қоныс аудару тартып ала алмайтын тұрақты сауығу құралы.

## Барлығы жоғалғанда не өседі?

Қақтығыс аймақтарындағы азық-түлік қауіпсіздігі тек ауыл шаруашылығы мәселесі емес. Бұл — жүйелік мәселе. Ал жүйелерді қайта жобалауға болады.

Генетикалық түрлендірілген және климаттық жағдайларға төзімді дақылдар, жергілікті тілдерде AI қосымшалары арқылы берілетін көрнекі қадамдық нұсқаулықтармен бірге, даулы немесе құнарсыз жер телімін азық-түлік көзіне айналдыра алады. Құрғақшылыққа төзімді жүгері. Витаминдермен байытылған күріш. Дәстүрлі егіншілік жарамсыз деп таныған топырақта өсуге бейімделген дақылдар. Бұлар теориялық жобалар емес. Олар қазірдің өзінде бар. Әлі жоқ нәрсе — осы дақылдарды мұқтаж отбасылардың қолына жеткізетін білім беру инфрақұрылымы.

Сонымен қатар азық-түлік ресурстарын стратегиялық түрде орталықсыздандыру қажет. Әртүрлі аймақтарға бөлінген, өздігінен көбейе алатын және қауымдастықтар басқаратын шағын асыл тұқымды жануарлар топтары бір жеткізу көзінің жойылуы бүкіл жүйенің құлдырауына жол бермейді. Ешкілер, тауықтар, қояндар, балықтар. Портфель сияқты таратылған, желі сияқты басқарылатын тірі қорлар. Өмір сүру үшін резервтік жүйе құру.

Сондай-ақ су. Зымыран соққысына төтеп бере алатындай терең қазылған, босқындар көп шоғырлануы мүмкін аймақтарға таратылған, қолмен немесе күн энергиясымен жұмыс істейтін құдықтар. Бір су көзі істен шыққанда, AI басқа көздерге қол жеткізу бағытын өзгерте алады. Бұл жай ғана инфрақұрылым емес. Бұл көмекке мұқтаж адамдар алдындағы міндеттеме.

## Жасырылған дәрі-дәрмектер, сақталған білім

Кейбір заттар жер астында сақталуы керек — жасыру үшін емес, қорғау үшін. Тікелей соққыдан аман қалатындай тереңдікке көмілген медициналық жиынтықтар. Дәрігер жете алмайтын төтенше жағдайларға арналған жазбаша хирургиялық нұсқаулықтар. Қорғалған және координаттары картаға енгізілген су көздері, айналадағы барлық көрнекі белгілер жойылған кезде де телефон арқылы табуға болатын орындар.

Бұл паранойя емес. Бұл — соғыстың шын мәнінде нені жоятынын зерттеген кез келген инженердің логикасы. Ал көмілген медициналық жиынтықтармен бірге білім де болуы керек. AI арқылы жұмыс істейтін сабақтар төтенше медициналық процедураларды үйретуі тиіс: қан тоқтататын жгутты қолдану, тыныс алу жолдарын басқару, қан кетуді бақылау және жүрек-өкпе реанимациясы (CPR). Бұл сабақтар офлайн режимде, барлық тілде және үйренуге дайын кез келген адамға қолжетімді болуы керек. Өйткені оқиға орнында адам өмірін әрдайым дәрігер құтқара бермейді. Кейде дұрыс бейнероликті көрген көрші адамның өзі құтқарады.

Тіпті алкоголь айдау құрылғылары — ежелгі әрі қарапайым технология — дәріханасы жоқ қауымдастықтың тіршілікке қажетті құралдар жиынтығында белгілі бір орынға ие болуы мүмкін: дезинфекциялау, зарарсыздандыру және басқа ештеңе болмаған кезде инфекцияның алдын алудың негізгі шаралары үшін этанол көзі ретінде. Бұл дәрі емес. Бірақ мүлдем пайдасыз да емес.

## Аман қалудан құрылысқа көшу

Бұл жүйедегі ең батыл идея сонымен бірге ең қарапайым идея болып табылады: босқындар тек көмек алушылар емес. Олар — кәсіпкерлер, мұғалімдер, емдеушілер, ұйымдастырушылар және қауымдастық құрушылар. Олар уақытша түрде өз қабілеттеріне лайық инфрақұрылымнан айырылған адамдар ғана.

Тапсырыс бойынша басып шығару платформалары тауар қорын, дүкенді немесе бастапқы капиталды қажет етпейді. Тегін қосымшада жасалған дизайнды жаһандық платформаға жүктеп, жергілікті валютадан құндырақ валютада табыс табуға болады. Цифрлық өнімдер — электрондық кітаптар, үлгілер, өнер туындылары, онлайн курстар және медитация нұсқаулықтары — бір рет жасалып, шексіз уақыт бойы сатылып, бастапқы шығармашылық жұмыс аяқталғаннан кейін де табыс әкеле алады.

Коммерциялық емес ұйым құру, гранттық өтінім жазу және әлеуметтік әсер туралы есеп беру — мұның бәрін жақсы жобаланған қосымша арқылы кезең-кезеңімен, пайдаланушының өз тілінде үйретуге болады. AI ұсыныстар мен өтінімдерді әзірлеуге көмектеседі, ал чатботтар түн ортасында да тәлімгер сияқты сұрақтарға жауап береді. Босқындар лагерінде тігін тігуді үйрететін әйел қаржыландырылатын ұйым құра алады. Оқу тобын басқаратын жасөспірім жастар грантына өтініш бере алады. Психологиялық жарақаттан айығуға көмектесетін маман өз қызметін ресмилендіріп, кеңейтіп, тұрақты ете алады.

Цифрлық экономикада шекаралық бақылау бекеттері жоқ. Ол құжат сұрамайды. Ал қолында дұрыс құралдар болған жағдайда, босқын аман қалуға тырысудан өз болашағын құруға өте алады — өз шарттарымен, өз қарқынымен және өз өмірлік тарихын негізге ала отырып.

## Барлығын біріктіретін жүйе

Байланыс болмаса, мұның ешқайсысы жұмыс істемейді. Бұл тек Интернет байланысы емес, адамдар арасындағы байланыс. Білім беру, терапия және кәсіпкерлікке үйрететін сол қосымшаның ішіне енгізілген бір-бірімен тікелей байланыс желісі қақтығыс аймақтарындағы адамдарға бір-бірін табуға мүмкіндік береді: тірі қалу стратегияларын бөлісуге, қауіпсіз жолдар туралы ақпаратты жаңартуға, ресурстарды біріктіруге және бір-біріне әлі де осында екенін айтуға.

AI логистиканы үйлестіреді — донорларды қажеттіліктермен байланыстырады, жеткізу колонналарын қираған жолдарды айналып өтуге бағыттайды, қор деңгейін бақылайды және тапшылықты дағдарысқа айналмай тұрып болжайды. Бірақ жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ететін — оның астарындағы адамдық желі. Бір-бірін білетін, бір-біріне сенетін және өзара байланысқан қауымдастықтар көмектің келуін күтіп отырмайды. Олар көмектің өзіне айналады.

## Біздің сенімімізді бейнелейтін архитектура

Бұл жүйедегі әрбір саясаттың құны бір ғана қару-жарақ жүйесінің құнынан төмен. Мұнда сипатталған әрбір қосымшаны қолданыстағы технологиялар арқылы жасауға болады. Әрбір VR терапия модулі, әрбір AI мұғалімі, әрбір WhatsApp кеңес беру желісі — бұлар қол жетпес арман емес. Бұлар — қабылданатын шешімдер. Лагерьдегі баланың ел астанасындағы баламен бірдей сауығу, білім алу және экономикалық мүмкіндіктерге қол жеткізуге лайық екеніне сенеміз бе деген сұраққа берілетін шешімдер.

Біз соғыс архитектурасын ерекше дәлдікпен және табандылықпен құрдық. Оны қаржыландырдық, жетілдірдік және ұрпақтан ұрпаққа қорғадық. Бірақ біз әлі де дәл сондай байыптылықпен, ресурстармен және саяси ерік-жігермен өмір сүру архитектурасын құрған жоқпыз.

Бұл архитектура қазірдің өзінде жеке бөліктер түрінде бар. AI зертханасында, VR студиясында, гуманитарлық ұйымдарда, ерікті терапевттерде, жер астындағы медициналық жиынтықтарда, офлайн оқу қосымшаларында және генетикалық түрлендірілген тұқымдарда. Жетіспейтіні — ортақ міндеттеме. Осы бөліктердің бір-біріне тиесілі екенін, барлығына ортақ екенін және дәл қазір қажет екенін мойындайтын ортақ шешім.

Картон қорабы VR көзілдірігіне айналды. WhatsApp хабарламасы терапия сеансына айналды. Смартфон мектепке айналды. Сол сәттерде соғыс жеңіске жеткен жоқ. Біз жеңдік.

Жүйені құрыңыз.

Mark Picasso, MPA

P.S. Біз адамдарға көкнәр өсіріп, оны ауруханаларға сатуға мүмкіндік беру арқылы табыс көзін қалыптастыра аламыз. Оның орнына олар ақша және медициналық жиынтықтар ала алады. Сонымен қатар адамдарға онлайн табыс көздері қажет. Көршілес қауымдастықтар өздерінің онлайн платформаларын құрып, тапсырыс бойынша басып шығару (Print on Demand) арқылы өнім сата алады немесе OnlyFans сияқты басқа сайттарды пайдалана алады.